window.dataLayer = window.dataLayer || []; function gtag(){dataLayer.push(arguments);} gtag('js', new Date()); gtag('config', 'UA-158726083-1');

Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh? Dấu hiệu và cách điều trị

By 2 months ago

Cho đến thời điểm hiện nay, bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh và những di chứng thần kinh do trong máu bị tăng bilirubin, không còn là vấn nạn cần tập trung nghiên cứu. Các nhà chuyên môn đều thấy rõ rằng nếu trẻ sơ sinh bị vàng da quá mức vì bất cứ nguyên nhân gì, nhưng nếu được phát hiện sớm, được chẩn đoán và điều trị kịp thời thì sẽ có tiên lượng rất khả quan.

Nguyên nhân vàng da ở trẻ sơ sinh

Vậy nguyên nhân trẻ sơ sinh bị vàng da do đâu? Vàng da và sự tăng nồng độ bilirubin máu sẽ gây tổn thương não như thế nào? Vàng da tới mức nào thì sẽ nguy hiểm? Làm thế nào để phát hiện sớm và điều trị kịp thời các trường hợp vàng da quá mức (bất thường)?… Đây là những câu hỏi đã có lời giải đáp mà các nhân viên y tế, cũng như các gia đình có trẻ mới sinh cần phải biết trong quá trình chăm sóc trẻ.

Đa số trẻ sơ sinh sau đẻ có biểu hiện vàng da là do có tăng nồng độ bilirubin trong máu, liên quan đến quá trình thay thế hồng cầu giống như của người lớn và do khả năng đào thải bilirubin của trẻ sơ sinh còn kém. Đây là sắc tố có màu vàng, nếu được tạo thành với số lượng nhiều và ở dạng tự do (không liên kết với Albumin) thì có thể ngấm vào tổ chức gây nên hiện tượng vàng da. Nhưng vì đây là biểu hiện của đại đa số trẻ mới sinh nên được gọi là vàng da sinh lý. Và vì vàng da sinh lý nên trẻ vẫn ăn ngủ bình thường, vẫn có màu phân vàng. Không cần điều trị trẻ sẽ hết vàng da sau 7-10 ngày. Với trẻ sinh non thì vàng da có thể kéo dài hơn, tăng đậm hơn.

Ngoài những lí do nêu trên còn có nhiều yếu tố nguy cơ khác có thể làm trẻ bị vàng da hơn bình thường như tan máu do bất đồng miễn dịch nhóm máu mẹ-con hệ Rh và hệ ABO; hay không do miễn dịch như: ngạt sau đẻ, đẻ non, nhiễm trùng, rối loạn đông máu, tụ máu dưới da đầu, bệnh có tính chất gia đình…

Bilirubin xét nghiệm giúp chuẩn đoán bệnh và da ở trẻ sơ sinh

Vậy để nhận biết trẻ có bị vàng da hay không, phân biệt vàng da sinh lý hay bệnh lí, các bà mẹ cần phải quan sát kĩ các vùng da trên cơ thể của trẻ dưới ánh sáng tự nhiên (ban ngày) ngay khi trẻ mới được 1-2 ngày tuổi. Nếu là vàng da sinh lý trẻ chỉ bị vàng từ mặt đến trên rốn, thường xuất hiện từ ngày thứ 3-5 sau đẻ, màu da vàng cũng rất nhạt như màu quả chanh chín, trẻ không có các biểu hiện bất thường của tổn thương thần kinh trung ương, vẫn ăn ngoan, ngủ yên.

Vàng da bệnh lí (quá mức) thường xuất hiện sớm hơn sau đẻ (có thể trong vòng 24 giờ đầu sau sinh). Da có màu vàng da đậm như màu nghệ, màu rơm, xuất hiện trước ở mặt, có thể tăng nhanh, rồi lan xuống thân, chân tay, đồng thời có kèm các biểu hiện bất thường như li bì, bỏ bú (đây là giai đoạn báo động của tổn thương não). Nếu trẻ được phát hiện sớm ở giai đoạn này và được điều trị kịp thời bằng chiếu đèn thì không những tránh phải thay máu mà còn có tiên lượng rất tốt. Ngược lại, nếu trẻ đã bị vàng da đậm toàn thân, kèm theo có các biểu hiện bất thường do đã có tổn thương não nặng như: bỏ bú, cơn co cứng toàn thân, cơn soắn vặn chân tay, nằm ưỡn cong người, cơn ngừng thở, sốt cao…mới được đưa đến bệnh viện thì sẽ có kết cục rất xấu. Đa phần các cháu tử vong ở giai đoạn này nếu không được thay máu. Còn những cháu đến muộn, tuy được điều trị bằng thay máu hay chiếu đèn, nhưng cũng khó tránh khỏi di chứng thần kinh sau này.

Phân biệt vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý ở trẻ sơ sinh

Ở trẻ sơ sinh có thể bị vàng da sinh lý hoặc vàng da bệnh lý. Vàng da sinh lý thường sẽ biến mất sau một thời gian ngắn. Trong khi đó, nếu bị vàng da bệnh lý sẽ rất nguy hiểm do trẻ có thể bị hôn mê, co giật, vì vậy các bậc cha mẹ cần biết cách phát hiện vàng da ở trẻ sơ sinh.

Vàng da sinh lý

Vàng da sinh lý có thể ở mức độ nhẹ, với trẻ đủ tháng, bình thường vàng da được coi là sinh lý khi vàng da xuất hiện sau 24 giờ tuổi, và thường sẽ biến mất trong vòng 1 tuần với trẻ đủ tháng và 2 tuần với trẻ non tháng.

Mức độ vàng da nhẹ là chỉ vàng da đơn thuần (chỉ vàng da vùng mặt, cổ, ngực và vùng bụng phía trên rốn) không kèm theo các triệu chứng bất thường khác ( thiếu máu, gan lách to, bỏ bú, lừ đừ…). Nồng độ Bilirubin/máu không quá 12mg% ở trẻ đủ tháng và không quá 14mg% ở trẻ thiếu tháng… Tốc độ tăng Bilirubin/máu không quá 5mg% trong 24 giờ. Ngoài ra, nước tiểu của trẻ sơ sinh có màu tối hoặc màu vàng ( nước tiểu của trẻ sơ sinh thường không màu) và phân nhạt màu.

Nguyên nhân gây hiện tượng Vàng da ở trẻ sơ sinh là do sự tích tụ của Bilirubin, một chất có màu vàng được sinh ra khi các tế bào hồng cầu bị phá vỡ giải phóng ra. Hiện tượng này xảy ra phổ biến ở trẻ sơ sinh vì các bé có lượng tế bào hồng cầu cao, các tế bào này thường xuyên bị phá vỡ và được thay mới. Trong khi đó, gan của trẻ lại chưa đủ trưởng thành để lọc bỏ hết Bilirubin khỏi máu vì vậy gây nên vàng da. Khi trẻ được khoảng 2 tuần tuổi, gan đã phát triển đầy đủ hơn và đủ sức xử lý Bilirubin nên bệnh vàng da sẽ tự khỏi mà không gây ra bất kỳ nguy hiểm nào.

Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh

Vàng da bệnh lý

Trong một số trường hợp, vàng da là biểu hiện của một căn bệnh tiềm tàng nào đó và ở những trường hợp này vàng da sẽ xuất hiện sớm, trong vòng 24 giờ sau sinh.

Biểu hiện của vàng da sơ sinh bệnh lý là vàng da đậm xuất hiện sớm, không hết vàng sau 1 tuần với trẻ đủ tháng và 2 tuần đối với trẻ thiếu tháng, mức độ vàng toàn thân, lòng bàn tay, bàn chân và cả kết mạc mắt. Đồng thời với vàng da, có sự xuất hiện của các triệu chứng bất thường khác như: trẻ lừ đừ, bỏ bú, co giật… Xét nghiệm Bilirubin trong máu tăng cao hơn bình thường.

Nếu không phát hiện và điều trị vàng da bệnh lý kịp thời có thể xảy ra biến chứng nhiễm độc thần kinh do Bilirubin gián tiếp thấp vào não làm cho trẻ tử vong hoặc bị hại não suốt đời.

Một số nguyên nhân gây vàng da sơ sinh bệnh lý như: bất đồng nhóm máu mẹ con (ABO, Rh), bệnh lý tan máu ( thiếu men G6PD, hồng cầu hình liềm, nhiễm trùng), xuất huyết dưới da, chậm đi phân su, nhiễm virus bào thai, bệnh lý gan mật bẩm sinh (teo đường mật, giãn đường mật).

Xem thêm:

Dấu hiệu trẻ cần được đi khám

Khi trẻ có một trong số các dấu hiệu sau thì cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khám và tìm nguyên nhân điều trị vàng da kịp thời.

  • Vàng da xuất hiện sớm trước 48 giờ sau khi sinh.
  • Vàng toàn thân, vàng cả lòng bàn tay và lòng bàn chân.
  • vàng da kéo dài trên 1 tuần đối với trẻ sinh đủ tháng, trên 2 tuần đối với trẻ để thiếu tháng.
  • Trẻ bị vàng da kèm các dấu hiệu bất thường khác như bú ít, co giật, sốt, phân bạc màu…
Bé mới sinh bị vàng da – Cách chăm sóc trẻ đúng cách

Hiện tượng vàng da rất dễ nhận biết bằng mắt thường ở nơi có đủ ánh sáng. Vì vậy, hàng ngày các bà mẹ cần quan sát màu da toàn thân của trẻ ở nơi sáng. Trong trường hợp khó nhận biết (da trẻ đỏ hồng hoặc đen), nên ấn nhẹ ngón tay cái lên da trẻ trong vài giây, sau đó buông ra, nếu trẻ bị vàng da nơi ấn ngón tay sẽ có màu vàng rõ rệt. Khi trẻ có biểu hiện nghi là vàng da, cha mẹ cần đưa trẻ đến bác sĩ để kiểm tra.

Điều tri trẻ bị vàng da

Một nghiên cứu của khoa sơ sinh Bệnh viện nhi Trung ương năm 2000 trên 145 trường hợp vàng da nặng phải thay máu cho thấy: tỉ lệ cứu sống nhờ thay máu là 98 %, nhưng tỉ lệ trẻ bị di chứng thần kinh như chậm phát triển tinh thần vận động, bị điếc ở nhóm có nồng độ bilirubin trước thay máu >45 mg/dl vẫn là 33,5%. Trong những năm gần đây, tỉ lệ này đã giảm nhiều nhờ phát hiện và điều trị sớm bằng chiếu đèn cho trẻ bị vàng da bệnh lý.

Có 3 cách chữa bệnh vàng da cho trẻ sơ sinh. Đó là dùng thuốc, chiếu đèn, và thay máu. Tuỳ từng trường hợp, có thể phải phối hợp cả 3 phương pháp để điều trị cho 1 trẻ bị vàng da nặng.

Chiếu đèn

Chiếu đèn là liệu pháp ánh sáng được xử dụng rộng rãi trong điều trị trẻ bị vàng da rất hiệu quả.

Cách chữa bệnh vàng da cho trẻ sơ sinh bằng phương pháp chiếu xạ ánh sáng

Bilirubin trong máu là tinh thể có màu vàng, có khả năng hấp thu ánh sáng (loại ánh sáng phổ lạnh, chiếu qua da). Dưới tác động của ánh sáng bilirubin sẽ được chuyển thành một hợp chất dễ hoà tan trong nước và nhanh chóng được đào thải ra khỏi cơ thể qua phân và nước tiểu. Chiếu đèn rất an toàn (nếu được bảo vệ che kín mắt), dễ thực hiện, trẻ vẫn được bú mẹ khi phải chiếu đèn. Có nhiều loại đèn chiếu phù hợp cho từng đối tượng vàng da cần chiếu đèn: đèn dạng nôi (trẻ nằm trực tiếp lên trên, dạng đèn kép chiếu trên dưới (dùng trong các trường hợp cần chiếu dèn tích cực), đèn dạng chăn, túi quấn quanh người trẻ (rất thuận tiện cho mẹ khi chăm sóc bé: vừa bế lên được để cho bú, vừa chiếu đèn)

Thay máu

  • Thay máu là biện pháp cuối cùng trong điều trị trẻ vàng da nặng khi chiếu đèn không hiệu qủa hay trẻ bị vàng da nặng đến muộn, có nồng độ bilirubin trong máu quá cao. Khi thay máu ta có thể lấy được nhanh bilirubin đang lưu hành trong lòng mạch, dẫn đến giảm bilirubin trong máu và nhờ đó cũng giảm được bilirubin ở ngoài tổ chức.
  • Hiện nay, nhờ các tiến bộ về khoa học nên việc thay máu không những được thực hiện sau sinh mà còn ngay cả khi đứa trẻ chưa được sinh ra đời (những trường hợp vàng da tan máu do bất đồng Rh) đã giúp mang lại hạnh phúc cho nhiều gia định hiếm muộn.

Bằng thay máu ta có thể nhanh chóng lấy được nhiều bilirubin khỏi lòng mạch. Nhưng rất khó xác định được liệu đã có bao nhiêu bilirubin đã xâm nhập vào não và gây tổn thương tế bào não. Chính vì thế để tránh bị tổn thương não do tăng bilirubin máu, các nhà chuyên môn không những cần tiên lượng trước các trường hợp sẽ bị vàng da nặng, để hướng dẫn cho gia đình cách theo dõi sau khi cho trẻ xuất viện như: mẹ-con bị bất đồng nhóm máu, trẻ đẻ ngạt, đẻ non, nhiễm trùng sau đẻ, mẹ dùng thuốc kích sinh… mà còn phải biết cách phát hiện bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh quá mức để trẻ được chiếu đèn kịp thời.

Vàng da ở trẻ sơ sinh có sao không? Thay máu là biện pháp cuối cùng trong điều trị trẻ vàng da

Lưu ý: Phơi trẻ dưới nắng vào buổi sáng không giúp điều trị vàng da bệnh lý vì cường độ ánh sáng của nắng sớm quá yếu và trẻ cũng không thể tiếp xúc với ánh sáng mặt trời trong thời gian dài để đạt được hiệu quả.

Các bạn có thể quan tâm:

View Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked*